Rusland dumpte radioactief afval in Oostzee

STOCKHOLM - Na het verlaten van de Baltische Staten aan het begin van de jaren 90 hielden de Russen een 'grote schoonmaak'. Overgebleven radioactief en chemisch materiaal werden eenvoudigweg in de Oostzee gedumpt.

De marinehaven Karosta in de Letse stad Liepāja was tijdens het Sovjettijdperk de belangrijkste militaire basis voor de Russen aan de Oostzee. Meer dan 30.000 mensen verdienden hier hun brood met het onderhoud en de inzet van onderzeeërs, mijnenvegers en raketlanceerinstallaties. Niettemin was na de val van het communisme de rol van de Russen spoedig uitgespeeld. Helemaal toen Letland zich in 1991 onafhankelijk verklaarde. Drie jaar lang vaarden Russische mariniers tijdens de nachtelijke uren uit en ontdeden zich vervolgens van tonnen met chemicaliën bestemd voor oorlogsvoering, zoals zenuwgas, en zelfs radioactieve stoffen.

Geheime dienst

Onder meer de Zweedse geheime dienst was hiervan op de hoogte. Een voormalige agent meent dat soortgelijke dumpingen al voor het einde van het communistische tijdperk geschiedde. Maar bewijs hiervoor is nog niet gevonden. Over de latere Russische acties spreken oud-medewerkers van de inlichtingendienst zich nu uit. "Inderdaad, ik herinner me een dergelijk afvalverhaal. En ik weet dat erover werd gesproken en dat men wist dat de Russen in zee hadden gedumpt", vertelt Jan Hyltén-Cavallius, ex-chef voor de Zweedse Militaire en Inlichtingendienst (MUST). De rapporten bereikten op hun beurt het Ministerie van Buitenlandse Zaken, maar daar bleek dat een onderzoek naar de lozingen een te dure aangelegenheid zou worden. Inmiddels is de Zweedse jusitie wel een vooronderzoek gestart naar de afvaldumpingen.

Radioactief afval bedreigt Noors drinkwater

ULEFOSS - Gedurende de jaren 50 en 60 voorzag Noorwegen in het grootste geheim de Verenigde Staten van grondstoffen voor hun atoomwapenprogramma. Nu een halve eeuw later ligt het mijnafval als een ware milieubom onder de zuidelijke provincie Telemark.

Iedereen die ooit in Noorwegen is geweest, kent de absolute schoonheid van het landschap. De fjorden, kustlijnen, bossen en meren zorgen ervoor dat een natuurliefhebber hier niet valt weg te slaan. Maar pas op met het drinken van water direct uit een van de vele meren of beken. Zeker in de provincie Telemark! Hier blijkt namelijk na recent onderzoek in Ulefoss dat de omgeving is verontreinigd door 1200 ton radioactief afval. Niet ver van de stortplaats bevinden zich scholen en badplaatsen. Bovendien ligt de slak zelf slechts op enkele meters afstand van een van de belangrijkste drinkwaterreserves van Telemark.

Niobium
Het hele verhaal draait dus om grondstoffen die de Amerikanen gebruikten in de productie van kernwapens. Behalve het zeldzame niobium is er afval gedumpt van stoffen als uraan, polonium, lood en thorium. Al in de jaren 60 trokken Noorse stralingsdeskundigen aan de noodklok, maar de overheid greep niet in. Uiteindelijk werd de mijn in 1970 gesloten en verkocht aan de provincie Telemark. Huidige onderzoekers willen dat de toegang voor bezoekers tot de betreffende omgeving voorlopig wordt begrensd.

Het afvoeren van de 1200 ton kalk, steen en slak naar een speciale afvalverwerking lijkt de oplossing, maar daar kleven wel twee forse nadelen aan. Allereerst komt bij afgraving een hoge dosis radioactiviteit vrij en zijn er zodoende allerlei voorzorgsmaatregelen nodig. Daarnaast hangt er een fors prijskaartje aan de operatie: bijna 23 miljoen euro, kosten die hoogstwaarschijnlijk op het conto komen van Telemark. In juli 2007 maakte de regering van premier Jens Stoltenberg namelijk bekend dat ze zich niet verantwoordelijk voelde voor een gebied dat de provincie destijds zelf had aangekocht.