Noorwegen wilde leger inzetten tegen opstandige Samen

OSLO - Noorwegen is in de ban van een politiek-historisch schandaal nu aan het licht is gekomen dat in 1979 de sociaaldemocratische regering van plan was soldaten in te zetten tegen militante Samen tijdens het zogeheten Alta Conflict.

Het opzienbarende nieuws komt van Thorvald Stoltenberg, de toenmalige minister van Defensie en vader van de huidige premier Jens Stoltenberg. Het Alta Conflict draaide om de plannen van de regering in Oslo om in de regio Finnmark (in het verre noorden van Noorwegen) de rivier Altaelva te verbreden voor de aanleg van een elektriciteitscentrale. De Samen, de oerbevolking van Scandinavië, organiseerden hierop aan het einde van de jaren 70 en begin jaren 80 een reeks gewelddadige protesten. Tegen de Noorse publieke omroep NRK zegt Stoltenberg dat hij dreigde op te stappen als militair ingrijpen zou plaatsvinden. Uiteindelijk werd het leger op het allerlaatste ogenblik teruggefloten. Naar eigen zeggen lukte het Stoltenberg de regering van premier Odvar Nordli te overtuigen dat het niet in de haak was dienstplichtige soldaten tegen het eigen volk in te zetten en dat een dergelijke actie het aanzien van de Noorse defensie ernstige schade zou toebrengen. Stoltenberg was in de herfst van 1979 aangesteld als bewindsman op Defensie, zijn eerste ministerspost.

Grootschalig
De opstand was grootschalig en voor een deel gewelddadig. Niet alleen Samen, maar ook natuurbeschermers namen deel. Behalve vreedzame acties, zoals hongerstakingen en demonstraties, voerde een groep Samen symbolisch het opblazen van een brug uit. Deze groep werd later gearresteerd en veroordeeld tot zes maanden gevangenisstraf. Ondanks de jarenlange protesten kwam de elektriciteitscentrale er toch. Echter, het Alta Conflict had niet tevergeefs plaatsgehad. De gebeurtenis wordt namelijk gezien als keerpunt in de Noord-Europese Samenpolitiek en een van de oorzaken dat in zowel Noorwegen als Zweden een Samisch parlement werd opgericht.

Samen willen hun taal op Noors geld

KARASJOK - In navolging van de sprekers van het Nynorsk bepleiten nu ook de Samen dat hun taal op bankbiljetten en muntstukken in Noorwegen worden gezet.

Eerst liet Noregs Mållag, de belangenvereniging van de sprekers van het Nynorsk zich horen. Naast het Bokmål, de eerste taal in Noorwegen, vinden zij dat ook het Nynorsk op betaalmiddelen dient te verschijnen. Nu is er een derde stem bijgekomen. De Samen, de oerbevolking van Scandinavië, willen ook dat hun taal ruimte krijgt op het Noorse geld. Eerder vandaag stemde het Samisch parlement, Sámediggi, in Karasjok daarmee in. De politici menen dat ze daarop evenveel recht hebben, aangezien Samisch net als Bokmål en Nynorsk een officiële Noorse taal is. Echter, die eis gaat sommigen van de nationale volksvertegenwoordig in Oslo veel te ver. "De Samen zijn een kleine groep die al veel te veel rechten heeft gekregen", vindt Per Willy Amundsen van de Vooruitgangspartij (Fremskrittspartiet, FrP). "Er bestaan geen betrouwbare cijfers, maar laten we aannemen dat in heel Noorwegen misschien 50.000 Samen wonen. Met de wetenschap dat maar een klein gedeelte van hen het Samisch actief gebruikt, klinkt die eis ronduit belachelijk."

Overwegingen
Amundsen is van mening dat de tekst op muntgeld en bankbiljetten gewoon Bokmål dient te blijven, zowel vanuit praktische als natuurlijke overwegingen. "Ten eerste heeft niemand problemen met het lezen van Bokmål op geld. Bovendien, wanneer we op drie manieren 'Noorwegen' op een bankbiljet moeten schrijven, omdat het Samisch zoveel wijzen kent, dan hebben we straks een heel woordenboek in onze portemonnee. Het meest eenvoudige is meestal ook het beste." Verder denkt Amundsen dat de eis destructief werkt in de verstandhouding tussen de Samen en de rest van de Noorse bevolking. "We hoeven het niet onder stoelen of banken te steken dat de eisen die de Samen voortdurend stellen, omdat ze een minoriteitsgroep uitmaken, de afstand tussen hen en de overige Noren juist vergroot. Ik hoop dat het het Samisch parlement dat inziet. Hun identiteit overleeft ook zonder eigen munten."

Noord-Zweeds stadje behoudt zijn 'geile' kerk

STORUMAN - Over de naam worden heel wat grapjes gemaakt. Toch is de leiding van de Kåtakyrkan, lettelijk 'Geilekerk', in het Zweedse Storuman niet van plan de titel van het gebedshuis te wijzigen.

Een bezoekje aan de inmiddels binnen Zweden beroemde kerk gaat bijna niet zonder ook een geintje over de naam paraat te hebben. Toch zijn seksuele zinspelingen allang achterhaald. Het woord kåt betekent in de Zweedse volksmond dan wel geil, maar verwijst tevens naar een Samische tentwoning. Niet ongebruikelijk in dit deel van Lapland. En dat is nu precies zoals de kerk in kwestie eruitziet. Over de beladen naam is de afgelopen tijd heel wat gedebatteerd. Vorige week nog kwam de suggestie om het godshuis om te dopen in Kyrkkåtan, wat voor de minder seksfantasten zoiets als 'Kerktent' zou betekenen. Maar vicaris Ronny Thellbro ziet die aanpassing totaal niet zitten. "Er is geen enkele aanleiding voor een naamswijziging. Daar zou alleen maar de ziel van de kerk door verdwijnen. De naam hangt namelijk heel sterk samen met het karakter van het gebouw." Thellbro's beslissing is met vreugde ontvangen door kerkgangers uit de nabijgelegen dorpen Kåtaholmen en Kåtaviken.

Samen gezondste oerbevolking ter wereld

NEW YORK/NOORD-EUROPA - Van alle inheemse bevolkingsgroepen in de wereld zijn de Samen in het noorden van Scandinavië het gezondst. Dat blijkt uit een rapport dat vandaag door de Verenigde Naties (VN) openbaar werd gemaakt.

State of the World's Indigenous People heet het rapport en is geschreven door het VN-forum voor inheemse volkeren. Met de publicatie luidt de VN in feite de noodklok, aangezien het niet al te best gaat met de verschillende groepen oerbewoners. Niettemin zijn de Samen een uitzondering. De inheemse bevolking van Scandinavië - verdeeld over de noordelijke delen van Noorwegen, Zweden, Finland en Rusland - scoort onder meer qua gezondheid hoge ogen. De verklaring hiervoor kan worden gezocht achter het gegeven dat het de Samen is gelukt hun traditionele levensmiddelen te behouden. Vis en vlees van in het wild gevangen dieren vormen van oudsher de basis voor een Samische kost. Daarnaast komen in de Lapse keuken verse kruiden en bessen veelvuldig voor.

Eenzaam bovenaan
De inheemse bevolking van Scandinavië - bestaande uit meer dan 100.000 mensen - voert voor wat betreft hun gezonde status eenzaam de VN-lijst aan. Andere oerinwoners in de wereld leven tot liefst 20 jaar korter dan overige bevolkingsgroepen. Ze hebben een beduidend slechtere toegang tot gezondheidszorg, onderwijs en banen. Daarnaast verwacht men dat de meeste oertalen binnen 100 jaar zullen zijn verdwenen. Wat alle inheemse bewoners wél gemeen hebben, is dat de mijnindustrie, bosbouw en waterkrachtcentrales de oorspronkelijke inwoners steeds verder van hun land verdrijven. Noord-Europa vormt wat dat betreft geen exceptioneel geval.