Vulkanische as, een minuscule sloper

GOTENBURG - Europa is geheel in de ban van aswolken uit de vulkaan bij de gletsjer Eyjafjallajökull in IJsland. Het luchtvaartverkeer ligt al dagen stil. Maar waarom is dit vulkanische materiaal eigenlijk zo riskant?

We hebben allemaal de prachtige beelden gezien van de hoestende en proestende vulkaan in het zuiden van IJsland. Omvangrijke grijze en zwarte rookpluimen banen zich een weg van de krater naar de atmosfeer richting het Europese continent. Vliegtuigen staan aan de grond genageld, terwijl veerbootrederijen en spoor- en busmaatschappijen gouden tijden doormaken. Vulkanische as is letterlijk een minuscuul verschijnsel met grote consequenties. De materie bestaat uit steengruis en glas, tefra genoemd, en gewoonlijk kleiner dan twee milimeter in doorsnede. Behalve dat deze stof begrijpelijkerwijze ongezond is voor levende wezens, vormen de asdeeltjes een groot gevaar voor motoren. Onder andere die van vliegtuigen.

Schurende effect
De as kan het luchtvaartverkeer op meerdere manieren schade toebrengen. Het schurende of zelfs slopende effect van de deeltjes in de lucht kan resulteren in het feit dat vensters van de cockpit beschadigd raken. Dit kan in het slechtste scenario de piloten het zicht ontnemen. Ook bestaat er kans op het dusdanig toetakelen van het toestel dat het draagvermogen wordt aangetast of dat het vliegtuig uit balans raakt. Vulkanische stof kan tevens belangrijke instrumenten, zoals sensoren, verstoppen. Hierdoor krijgen piloten verkeerde informatie over bijvoorbeeld de hoogte en snelheid van het vliegtuig. Een ander risico is dat de radiocommunicatie tussen cockpit en verkeersleiding wordt verstoord, omdat de asdeeltjes elektrisch geladen zijn. As en stof kunnen tevens tevens grote schade aan vliegtuigmotoren veroorzaken. Wanneer stukjes vulkaangesteente in de turbines terechtkomen, smelten ze door de hoge temperatuur samen met de rotorbladen en andere bewegende delen. De gevolgen zijn niet zelden desastreus: instabiele motoren en in het ergste geval een algehele stop van de voortstuwing in de lucht.

As uit IJslandse vulkaan gevaar voor paarden

REYKJAVIK - IJslandse paardeneigenaars zijn vanochtend speciaal gewaarschuwd: de neerslag van as kan een gevaar voor hun dieren vormen.

In een persbericht van de Voedings- en Diergeneeskundige Autoriteiten in IJsland worden paardenhouders opgeroepen op hun hoede te zijn voor door de vulkaan uitgestoten as. Daar waar grote hoeveelheden neerkomen, dienen paarden naar binnen te worden gehaald. Volgens de weervoorspellingen bestaat het grootste risico voor neerslag van as in de provincie Rangávallasýsla met de actieve vulkaan bij de gletsjer Eyjafjallajökull. Voor de paarden is het gevaarlijk de as in te ademen, met stof verontreinigd water te drinken en voeder met asdeeltjes te eten. In dat geval moeten de dieren binnen worden verzorgd indien ze niet naar veiligere locaties kunnen worden overgebracht. Paarden werden aan het einde van de negende eeuw speciaal door de Noorse Vikingen naar IJsland gebracht. Al honderden jaren wordt dit ras gefokt zonder dat er paarden van buitenaf aan te pas komen. Intrigerend is dan ook dat de IJslander direct van het Europese oerpaard afstamt.

Werknemers Zweedse papierindustrie in staking

GOTENBURG - Het overleg tussen de Zweedse papierindustrie en de vakbond voor werknemers in deze fabrikagebranche zit volledig op slot. In meerdere fabrieken zijn daarom stakingen uitgebroken.

Gisteren legden al 3000 papierarbeiders uit onvrede over de vastgelopen onderhandelingen het werk neer. Indien er niets gebeurt, zullen nog eens 2800 werknemers in staking gaan. De werkonderbreking kost de Zweedse economie naar schatting enkele miljoenen euro's per dag. Niettemin heeft Pappers, de vakbond voor personeel in de papierindustrie, haar delegatie van de onderhandelingstafel teruggeroepen vanwege de patstelling tussen de pratende partijen. Desondanks meent de werkgeversorganisatie dat ze voorstellen heeft gedaan om de problemen over de aanstelling van uitzendkrachten en de betalingsaanpak voor de pensioenen op te lossen, maar dat de vakbond zelfs niet in wilde gaan op het voorstel van een bemiddelaar.

Elektriciens

De situatie is iets anders in het conflict tussen de vakbond voor elektriciens en hun werkgevers. Voorlopig overleggen deze nog steeds over loonsverhogingen. Toch zijn de partijen ver van een overeenkomst verwijderd. Overuren worden daarom niet meer gemaakt en voor maandag staan er al collectieve acties op het programma. Broodnodige reparaties aan waterkrachtcentrales liggen ook op dit moment stil.

Vulkaanuitbarsting remt klimaatverandering af

REYKJAVIK - As en damp van de actieve IJslandse vulkaan liggen als een dikke deken over Noord-Europa en beschermen deze regio tegen de zon. Een gunstig effect is dat de aarde daardoor minder snel opwarmt.

Volgens klimaatonderzoekers zorgt de vulkaaneruptie indirect voor lagere temperaturen op onze planeet. "We kunnen verwachten dat Noord-Europa in de loop van de komende maanden een kouder klimaat laat zien dan dat we anders gewend zouden zijn als de uitbarsting niet had plaatsgehad", verklaart Sebastian H. Mernild, onderzoeker aan het Amerikaanse Los Alamos Laboratory. Wetenschappers zijn erachter gekomen dat de temperatuur een paar graden daalt gedurende de jaren na grote vulkaanuitbarstingen. Zo heeft studie aangetoond dat de temperatuur over de gehele aarde gezien lager was na de erupties van El Chichon in Mexico in 1982 en de Pinatubo in de Filipijnen van 1991. Deze vulkaanuitbraken hadden zelfs effect op Groenland en dat betekende dat hierdoor het leven van de binnenlandse ijsmassa op het eiland werd verlengd. "De temperatuursverandering heeft uiteraard invloed op het smelten van sneeuw en ijs", vervolgt Mernild. "De hoeveelheid smeltwater van de ijsmassa slinkt na een uitbarsting met maar liefst 30 procent."

Gewelddadig

Voorlopig is het nog moeilijk om te zeggen hoe gewelddadig de uitbraak is van de vulkaan bij Eyjafjallajökull. Hoe langer en intensiever deze is, des te meer stof en damp zullen de atmosfeer in worden gestuurd. Mernild: "En des te meer zal dat het klimaat beïnvloeden. Het is lastig te zeggen hoe groot het effect van de IJslandse vulkaan zal hebben op het klimaat van de toekomst, maar de komende maanden ligt er in elk geval een stofdeken over Europa die de temperaturen omlaaghaalt."